(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

అరణ్యపర్వ - అధ్యాయ 152

॥ శ్రీః ॥
3.152. అధ్యాయః 152
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
హనుమతా భీమాయ సముద్రతరణకాలికపృథుతరనిజరూపప్రదర్శనపూర్వకం చతుర్వర్ణధర్మనిరూపణం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

భీమసేన ఉవాచ। 3-152-0x(2276)(21689)
పూర్వరూపమదృష్ట్వా తే న యాస్యామి కథంచన।
యది తేఽహమనుగ్రాహ్యో దర్శయాత్మానమాత్మనా ॥ 3-152-1(21690)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-152-2x(2277)
ఏవముక్తస్తు భీమేన స్మితం కృత్వా ప్లవంగమః।
తద్రూపం దర్శయామాస యద్వై సాగరలంఘనే ॥ 3-152-2(21691)
భ్రాతుః ప్రియమభీప్సన్వై చకార సుమహద్వపుః।
`తద్రూపం యత్పురా తస్య బభూవోదధిలంఘనే' ॥ 3-152-3(21692)
దేహస్తస్య తతోఽతీవ వర్ధత్యాయామవిస్తరైః।
సద్రుమం కదలీషండం ఛాదయన్నమితద్యుతిః ॥ 3-152-4(21693)
గిరిశ్చోచ్ఛ్రయమాక్రంయ తస్థౌ తత్ర చ వానరః।
సముచ్ఛ్రితమహాకాయో ద్వితీయ ఇవ పర్వతః ॥ 3-152-5(21694)
తాంరేక్షణస్తీక్ష్ణదంష్ట్రో భృకుటీకృతలోచనః।
దీర్ఘం లాంగూలమావిధ్య దిశో వ్యాప్య స్థితః కపిః ॥ 3-152-6(21695)
తద్రూపం మహదాలక్ష్యభ్రాతుః కౌరవనందనః।
విసిష్మియే తదా భీమో జహృషే చ పునః పునః ॥ 3-152-7(21696)
తమర్కమివ తేజోభిః సౌవర్ణమివ పర్వతం।
ప్రదీప్తమివ చాకాశం దృష్ట్వా భీమో న్యమీలయత్ ॥ 3-152-8(21697)
ఆబభాషే చ హనుమాన్భీమసేనం స్మయన్నివ।
ఏతావదిహ శక్తస్త్వం ద్రుష్టుం రూపం మమానఘ ॥ 3-152-9(21698)
వర్ధేఽహం చాప్యతో భూయో యావన్మే మనసేప్సితం।
భీమ శత్రుషు చాత్యర్థం వర్ధతే మూర్తిరోజసా ॥ 3-152-10(21699)
వైశంపాయన ఉవాచ। 3-152-11x(2278)
తదద్భుతం మహారౌద్రం వింధ్యపర్వతసన్నిభం।
దృష్ట్వా హనూమతో వర్ష్మ సంభ్రాంతః పవనాత్మజః ॥ 3-152-11(21700)
ప్రత్యువాచ తతో భీమః సంప్రహృష్టతనూరుహః।
కృతాంజలిరదీనాత్మా హనూమంతమవస్థితం ॥ 3-152-12(21701)
దృష్టం ప్రమాణం విపులం శరీరస్యాస్య తే విభో।
సంహరస్వ మహావీర్య స్వయమాత్మానమాత్మనా ॥ 3-152-13(21702)
న హి శక్నోమి త్వాం ద్రష్టుం దివాకరమివోదితం।
అప్రమేయమనాధృష్యం మైనాకమివ పర్వతం ॥ 3-152-14(21703)
విస్మయశ్చైవ మే వీర సుమహాన్మనసోఽద్య వై।
యద్రామస్త్వయి పార్శ్వశ్థే స్వయం రావణమభ్యగాత్ ॥ 3-152-15(21704)
త్వమేవ శక్తస్తాం లంకాం సయోధాం సహరావణాం।
స్వబాహుబలమాశ్రిత్ వినాశయితుమంజసా ॥ 3-152-16(21705)
న హి తే కించిదప్రాప్యం మారుతాత్మజ విద్యతే।
న చైవ తవ పర్యాప్తో రావయణః సగణో యుధి ॥ 3-152-17(21706)
ఏవముక్తస్తు భీమేన హనూమాన్ప్లవగోత్తమః।
ప్రత్యువాచ తతో వాక్యం స్నిగ్ధగంభీరయా గిరా ॥ 3-152-18(21707)
ఏవమేతన్మహాబాహో యథా వదసి భారత।
భీమసేన న పర్యాప్తో మమాసౌ రాక్షసాధమః ॥ 3-152-19(21708)
మయా తు నిహతే తస్మిన్రావణే లోకకంటకే।
కీర్తిర్నశ్యేద్రాఘవస్య తత ఏతదుపేక్షితం ॥ 3-152-20(21709)
తేన వీరేణ తం హత్వా సగణం రాక్షసాధమం।
ఆనీతా స్వపురం సీతా కీర్తిశ్చ స్థాపితా నృషు ॥ 3-152-21(21710)
తద్గచ్ఛ విపులప్రజ్ఞ భ్రాతుః ప్రియహితే రతః।
అరిష్టం క్షేమమధ్వానం వాయునా పరిరక్షితః ॥ 3-152-22(21711)
ఏష పంథాః కురుశ్రేష్ఠ సౌగంధికవనాయ తే।
ద్రక్ష్యసే ధనదోద్యానం రక్షితం యక్షరాక్షసైః ॥ 3-152-23(21712)
న చ తే తరసా కార్యః కుసుమాపచయః స్వయం।
దైవతాని హి మాన్యాని పురుషేణ విశేషతః ॥ 3-152-24(21713)
బలిహోమనమస్కారైర్మంత్రైశ్చ భరతర్షభ।
దైవతాని ప్రసాదం హి భక్త్యా కుర్వంతి భారత ॥ 3-152-25(21714)
మా తాత సాహసం కార్షీః స్వధర్మం పరిపాలయ।
స్వధర్మస్థాపనం ధర్మం బుధ్యస్వాగమయస్వ చ ॥ 3-152-26(21715)
న హి ధర్మమవిజ్ఞాయ వృద్ధాననుపసేవ్య చ।
ధర్మో వై వేదితుం శక్యో బృహస్పతిసమైరపి ॥ 3-152-27(21716)
అధర్మో యత్ర ధర్మాఖ్యో ధర్మశ్చాధర్మసంజ్ఞితః।
స విజ్ఞేయో విభాగేన యత్రముహ్యంత్యబుద్ధయః ॥ 3-152-28(21717)
ఆచారసంభవో ధర్మో ధర్మాద్వేదాః సముత్థితాః।
వేదైర్యజ్ఞాః సముత్పన్నా యజ్ఞైర్దేవాః ప్రతిష్ఠితాః ॥ 3-152-29(21718)
వేదాచారవిధానోక్తైర్యజ్ఞైర్ధార్యంతి దేవతాః।
బృహస్పత్యుశనఃప్రోక్తైర్నయైర్ధార్యంతి మానవాః ॥ 3-152-20(21719)
బల్యాకరవణిజ్యాభిః కృష్యర్థైర్యోనిపోషణైః।
వార్తయా ధార్యతే సర్వం ధర్మైరేతైర్ద్విజాతిభిః ॥ 3-152-31(21720)
త్రయీ వార్తా దండనీతిస్తిస్రో విద్యా విజానతాం।
తాభిః సంయక్ప్రవృత్తాభిర్లోకయాత్రా విధీయతే ॥ 3-152-32(21721)
సా చేద్ధర్మకృతా న స్యాత్రయీధర్మమృతే భువి।
దండనీతిమృతేచాపి నిర్మర్యాదమిదం భవేత్ ॥ 3-152-33(21722)
వార్తాధర్మే హ్యవర్తిన్యో వినశ్యేయురిమాః ప్రజాః।
సుప్రవృత్తైస్త్రిభిర్హ్యేతైర్ధర్మైః సూయంతి వై ప్రజాః ॥ 3-152-34(21723)
ద్విజానామమృతం ధర్మో హ్యేకశ్చైవైకవర్ణకః।
యజ్ఞాధ్యయనదానాని త్రయః సాధారణాః స్మృతాః ॥ 3-152-35(21724)
యాజనాధ్యాపనే చోభే బ్రాహ్మణానాం పరిగ్రహః।
పాలనం క్షత్రియాణాం వై వైశ్యధర్మశ్చ పోషణం ॥ 3-152-36(21725)
శుశ్రూషా చ ద్విజాతీనాం శూద్రాణఆం ధర్మ ఉచ్యతే।
భైక్షహోమవ్రతైర్హీనాస్తథైవ గురువాసితాః ॥ 3-152-37(21726)
క్షత్రధర్మోఽత్రకౌంతేయ తవ ధర్మోఽత్ర రక్షణం।
స్వధర్మం ప్రతిపద్యస్వ వినీతో నియతేంద్రియః ॥ 3-152-38(21727)
వృద్ధైః సంమంత్ర్య సద్భిశ్చ బుద్ధిమద్భిః శ్రుతాన్వితైః।
ఆస్థితః శాస్తిదండేన వ్యసనీ పరిభూయతే ॥ 3-152-39(21728)
నిగ్రహానుగ్రహైః సంయగ్యదా నేతా ప్రవర్తతే।
తదా భవంతి లోకస్య మర్యాదాః సువ్యవస్థితాః ॥ 3-152-40(21729)
తస్మాద్దేశే చ దుర్గే చ శత్రుమిత్రబలేషు చ।
నిత్యం చారేణ బోద్ధవ్యం స్థానం వృద్ధిః క్షయస్తథా ॥ 3-152-41(21730)
రాజ్ఞాముపాయశ్చారశ్చ బుద్ధిమంత్రపరాక్రమాః।
నిగ్రహప్రగ్రహౌ చైవ దాక్ష్యం వై కార్యసాధకం ॥ 3-152-42(21731)
సాంనా దానేన భేదేన దండేనోపేక్షణేన చ।
సాధనీయాని కార్యాణి సమాసవ్యాసయోగతః ॥ 3-152-43(21732)
మంత్రమూలా నయాః సర్వేచారాశ్చ భరతర్షభ।
సుమంత్రితనయైః సద్భిస్తద్విధైః సహ మంత్రయేత్ ॥ 3-152-44(21733)
స్త్రియా మూఢేన బాలేన లుబ్ధేన లఘునాఽపి వా।
న మంత్రయీత గుహ్యాని యేషు చాస్పనదలక్షణం ॥ 3-152-45(21734)
మంత్రయేత్సహ విద్వద్భిః శక్తైః కర్మాణి కారయేత్।
స్నిగ్ధైశ్చ నీతివిన్యాసైర్మూర్ఖాన్సర్వత్ర వర్జయేత్ ॥ 3-152-46(21735)
ధార్మికాంధర్మకార్యేషు అర్థకార్యేషు పండితాన్।
స్త్రీషు క్లీబాన్నియుంజీత క్రూరాన్క్రూరేషు కర్మసు ॥ 3-152-47(21736)
స్వేభ్యశ్చైవ పరేభ్యశ్చ కార్యాకార్యసముద్భవా।
బుద్ధిః కర్మసు విజ్ఞేయా రిపూణాం చ బలాబలం ॥ 3-152-48(21737)
బుద్ధ్యా స్వప్రతిపన్నేషు కుర్యాత్సాధుష్వనుగ్రహం।
నిగ్రహం చాప్యశిష్టేషు నిర్మర్యాదేషు కారయేత్ ॥ 3-152-49(21738)
నిగ్రహే ప్రగ్రహే సంయగ్యదా రాజా ప్రవర్తతే।
తదా భవతి లోకస్య మర్యాదా సువ్యవస్థితా ॥ 3-152-50(21739)
ఏష తేఽభిహితః పార్థ ఘోరో ధర్మో దురన్వయః।
తం స్వధర్మవిభాగేన వినయస్థోఽనుపాలయ ॥ 3-152-51(21740)
తపోధర్మదమేజ్యాభిర్విప్రా యాంతి యథా దివం।
దానాతిథ్యక్రియాధర్మైర్యాంతి వైశ్యాశ్చ సద్గతిం ॥ 3-152-52(21741)
`ద్విజశుశ్రూషయా శూద్రా లభంతే గతిముత్తమాం'।
క్షత్రం యాతి తథా స్వర్గం భువి నిగ్రహపాలనైః ॥ 3-152-53(21742)
సంయక్ప్రణీతదండా హి కామద్వేపవివర్జితాః।
అలుబ్ధా విగతక్రోధాః సతాం యాంతి సలోకతాం ॥ 3-152-54(21743)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అరణ్యపర్వణి తీర్థయాత్రాపర్వణి ద్విపంచాశదధికశతతమోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-152-5 గిరిశ్చ వింధ్యగిరిరివ। ఇవార్థే చః ॥
3-152-17 పర్యాప్తః సమర్థః ॥
3-152-22 అరిష్టం నిర్విఘ్నం ॥
3-152-24 పురుషేణ మర్త్యేన ॥
3-152-26 ఆగమయస్వ మాత్వరిష్ఠాః ॥
3-152-28 దుర్జనవధోఽధర్మోపి ధర్మఏవ।
పరోపఘాతకం సత్యం ధర్మోపి అధర్మఏవ ॥
3-152-30 యజ్ఞైర్దేవానాం నీత్యా మనుష్యాణాం చ స్థితిరిత్యర్థః ॥
3-152-31 వార్తా జీవికార్థావృత్తిః ॥
3-152-32 సాచ క్రమేణ బ్రాహ్మణస్య త్రయీయాజనాధ్యాపనాదిః।
వైశ్యస్ వార్తాపణ్యాదిః। క్షత్రియస్య దండాదిః ॥
3-152-33 సా లోకయాత్రా ॥
3-152-37 గురౌ త్రివర్ణే వాసితం వాసో యేషాం తే ॥
3-152-39 ఆస్థితోఽనుగృహీతః ॥
3-152-41 స్థానం సిద్ధసంరక్షణం ॥
3-152-48 స్వేభ్యశ్చారేభ్యః పరేభ్య ఉత్కోచాదినా లోభితేభ్యః ॥
3-152-49 బుద్ధ్యా జీవనాశయా।ప్రతిపన్నేషు శరణాగతేషు ॥
3-152-51 ఘోరో ధర్మో రాజధర్మః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.